Ăn gì để em bé tăng cân khi bắt đầu ăn dặm? Bé ăn dặm từ khoảng 6 tháng, khi đã có dấu hiệu sẵn sàng. Một thực đơn ăn dặm cho bé 6 tháng tăng cân tốt là cho bé ăn đa dạng, nấu đủ sánh, có thịt cá trứng giàu sắt, rau và một ít dầu ăn, rồi tăng dần lượng ăn theo tháng tuổi. Ba mẹ vẫn cho bé bú mẹ song song và không ép bé ăn hết chén. (1), (2)

Khi nào cho bé ăn dặm và nguyên tắc để bé tăng cân

Bé nên bắt đầu ăn dặm khi được khoảng 6 tháng và có dấu hiệu sẵn sàng. Lúc này sữa mẹ vẫn rất quan trọng nhưng không còn đủ sắt, kẽm cho bé, nên bé cần ăn thêm. Ba mẹ vẫn cho bé bú mẹ theo nhu cầu đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. (1), (6)

Dấu hiệu bé sẵn sàng ăn dặm (khoảng 6 tháng)

- Bé giữ đầu và cổ vững, ngồi được khi có hỗ trợ.

- Bé tò mò, nhìn theo, với tay khi người lớn ăn.

- Bé há miệng khi thìa đến gần, không còn dùng lưỡi đẩy thức ăn ra.

Nguyên tắc nấu ăn dặm giúp bé tăng cân

- Bắt đầu ít, tăng dần: ngày đầu vài thìa, sau đó tăng lượng, độ đặc và số món theo tháng tuổi. (1)

- Nấu đủ sánh, đủ chất: đừng cho bé ăn cháo loãng mãi. Thêm thịt, cá, trứng giàu sắt và một ít dầu ăn để mỗi thìa có nhiều chất hơn. (2)

- Ăn đa dạng: phối hợp gạo, thịt cá trứng đậu, rau củ, trái cây. Món mới cho bé thử riêng từng món để dễ theo dõi. (6)

- Không nêm gia vị: bé dưới 1 tuổi không cần muối, nước mắm, hạt nêm, đường và tuyệt đối không ăn mật ong. (4)

- Không ép ăn: bé quay đi, ngậm miệng là đã no. Rửa tay, dụng cụ sạch sẽ trước khi nấu và cho bé ăn. (1)

Vẫn cho bé bú mẹ khi ăn dặm

Trong năm đầu, ăn dặm là để bổ sung, không thay các cữ bú. Ba mẹ cứ cho bé bú mẹ theo nhu cầu. Bé không bú mẹ được thì ba mẹ hỏi nhân viên y tế về cách nuôi phù hợp. Muốn biết bé lên cân có đạt không, ba mẹ xem bảng chiều cao cân nặng chuẩn cho trẻ. (1)

Lịch ăn dặm mẫu cho bé 6 tháng

Những ngày đầu, bé chỉ cần làm quen vài thìa thức ăn mềm. Sau đó tăng dần đến 2-3 bữa dặm mỗi ngày khi bé 6-8 tháng. Lịch dưới đây chỉ là ví dụ, bé vẫn bú mẹ theo nhu cầu. (1)

(*) Lịch chỉ để tham khảo. Ba mẹ tăng dần lên 2-3 bữa dặm mỗi ngày, không ép bé ăn và hỏi bác sĩ nếu bé chậm lớn. (1)

Thực đơn ăn dặm cho bé 6 tháng tăng cân

Ăn dặm truyền thống, kiểu Nhật hay bé tự chỉ huy (BLW) đều được, miễn là an toàn và đủ chất. Chưa có cách nào chắc chắn giúp bé tăng cân hơn. Điều quan trọng là bé ăn đủ thịt cá trứng giàu sắt, đạm và một ít dầu mỡ. (6), (8)

Thực đơn truyền thống (cháo/bột rây)

Bột, cháo tự nấu nên có gạo, thịt cá tôm, rau và một ít dầu ăn. Theo Viện Dinh dưỡng TP.HCM, một chén bột 200 ml gồm 20 g bột gạo, 20 g thịt/cá/tôm, 20 g rau và 5 g dầu, cho khoảng 140 kcal. Bé mới tập ăn không cần ăn hết chén này. (2)

(*) Mỗi món mới cho bé thử một ít, theo dõi 3-5 ngày rồi mới thêm món khác. Không cần kiêng trứng, tôm, cá nếu bé ăn không sao. Bé bị chàm nặng hoặc dị ứng trứng thì hỏi bác sĩ trước khi cho ăn đậu phộng. (3)

Thực đơn kiểu Nhật

Ăn dặm kiểu Nhật cho bé làm quen từng món nghiền mềm, để riêng từng chén. Nếu lúc đầu nấu cháo loãng 1:10 (1 phần gạo, 10 phần nước), ba mẹ nên tăng độ sánh sớm và thêm thịt cá trứng, dầu ăn, đừng để bé ăn cháo loãng lâu. (1), (6)

Nước dashi cho bé: dùng nước luộc rau củ không nêm, lọc kỹ để món ăn thơm hơn, nhưng nước dùng không thay được thịt cá trứng. Không nên dùng tảo kombu nấu dashi thường xuyên cho bé dưới 1 tuổi vì kombu có thể chứa rất nhiều i-ốt; tránh gói dashi, hạt nêm nhiều muối. (5)

Thực đơn ăn dặm bé chỉ huy (BLW)

Với BLW, bé tự cầm ăn các món đã nấu mềm, cắt thanh vừa tay: khoai lang hấp, bông cải mềm, chuối chín, bơ. Trứng phải chín kỹ; không cho bé món cứng, tròn, trơn dễ hóc. BLW không chắc giúp bé tăng cân hơn, ba mẹ có thể kết hợp đút thìa để bé ăn đủ. (7), (8)

Thực đơn cho bé 7-8 tháng tăng cân

Bé 7-8 tháng ăn khoảng 2-3 bữa dặm mỗi ngày và vẫn bú mẹ. Viện Dinh dưỡng TP.HCM gợi ý khoảng 150 ml mỗi bữa, nhưng bé ăn được bao nhiêu thì cho bấy nhiêu. Ba mẹ cho bé ăn đặc dần và thêm món giàu sắt như thịt bò, lòng đỏ trứng, cá. (1), (2)

(*) Chỉ dùng thực đơn khi bé đã ăn thử các món này. Không cho bé thử nhiều món mới cùng lúc. Thêm dầu ăn tùy lượng bé ăn. Không nên cho bé ăn gan thường xuyên vì gan rất nhiều vitamin A.

Thực đơn cho bé 9-10 tháng tăng cân

Cháo cho bé 9 tháng tăng cân nên nấu sánh, có thịt cá tôm và một ít dầu ăn, thay vì chỉ cho bé ăn nhiều hơn. Bé 9-10 tháng ăn khoảng 3-4 bữa mỗi ngày, thêm bữa phụ nếu cần và vẫn bú mẹ. Viện Dinh dưỡng TP.HCM gợi ý 180-200 ml cháo mỗi bữa; bé ăn ít hơn cũng không sao, đừng ép hết chén. (1), (2)

(*) Công thức cháo tăng cân cho bé 9 tháng theo ví dụ của Viện Dinh dưỡng TP.HCM (2). Lượng calo thay đổi tùy nguyên liệu và cách nấu; gạo tính lúc chưa nấu. Đây không phải lượng bé bắt buộc phải ăn hết.

Cháo lươn, cháo tôm cho bé tăng cân

Cháo lươn bí đỏ: 25 g gạo, 25 g lươn, 20 g bí đỏ, 5 g dầu cho một chén 200 ml. Lươn làm sạch, gỡ hết xương, nấu chín kỹ rồi băm nhỏ, nấu cùng cháo nhừ và bí đỏ nghiền. Có thể thay bí đỏ bằng cà rốt hoặc rau ngót.

Cháo tôm bí xanh: để nấu cháo tôm cho bé tăng cân, dùng 25 g gạo, 25 g tôm bóc vỏ, bỏ chỉ lưng, 20 g rau và 5 g dầu. Tôm nấu chín kỹ, băm nhỏ. Tôm dễ gây dị ứng nên lần đầu cho bé ăn một ít và theo dõi; bé ăn không sao thì không cần kiêng. (3)

Cháo thịt gà, cháo ếch cho bé tăng cân

Cháo thịt gà cà rốt: 25 g gạo, 25 g thịt gà bỏ da băm nhỏ, 20 g cà rốt, 5 g dầu. Món cháo thịt gà cho bé tăng cân này dễ nấu; có thể nấu bằng nước luộc gà không nêm cho thơm.

Cháo ếch bí đỏ: nếu muốn nấu cháo ếch cho bé tăng cân, ba mẹ chọn ếch rõ nguồn gốc, gỡ hết xương, nấu chín kỹ rồi băm nhuyễn; không dùng ếch tái hay không rõ nguồn gốc. Ếch không phải món bắt buộc; thịt gà, thịt heo, trứng, cá dễ nấu và dễ tìm hơn.

Xem thêm các món cháo giúp bé tăng cân. (2)

Tập ăn bốc, ăn thô hơn

Khoảng 9-10 tháng, bé có thể tập bốc các món mềm như khoai hấp, đậu phụ, trứng chín kỹ, nui mềm. Luôn ngồi cạnh khi bé ăn và tránh món dễ hóc. Tập ăn bốc giúp bé biết tự ăn, nhưng không chắc giúp bé ăn nhiều hơn. (7), (8)

Thực đơn cho bé 11-12 tháng tăng cân

Bé 11-12 tháng có thể ăn cháo đặc, cơm nát hoặc món mềm băm nhỏ, tùy bé nhai nuốt được đến đâu. Bé ăn 3-4 bữa mỗi ngày, thêm 1-2 bữa phụ nếu cần và vẫn bú mẹ. (1)

(*) Thực đơn chỉ để tham khảo, dùng khi bé đã ăn thử các món. Ba mẹ chỉnh độ mềm, lượng ăn theo bé. Bé nhẹ cân, chậm lớn cần bác sĩ tư vấn riêng.

Cách bổ sung dinh dưỡng giúp bé 6-12 tháng tăng cân khỏe mạnh

Bé ăn bao nhiêu là đủ theo từng tháng tuổi

(*) Số bữa theo WHO (1); lượng ăn mỗi bữa theo WHO và Viện Dinh dưỡng TP.HCM (2). Viện Dinh dưỡng gợi ý số bữa ít hơn một chút (1-2 bữa lúc 7-8 tháng, 2-3 bữa lúc 9-12 tháng). Đây là mức tham khảo; bé chậm tăng cân cần bác sĩ tư vấn riêng.

Ăn dặm và bú mẹ song song

Sữa mẹ vẫn rất quan trọng trong năm đầu. Ăn dặm cần đủ năng lượng, sắt, kẽm và đạm. Ba mẹ cho bé bú theo nhu cầu, cho ăn khi bé đói, dừng khi bé no và cân, đo bé đều đặn để xem bé có lớn đều không. (1), (6)

Bé chậm tăng cân, suy dinh dưỡng thì làm sao?

Bé 6-12 tháng chậm tăng cân, cân đứng yên hoặc có dấu hiệu bệnh thì ba mẹ cho bé đi khám nhi hoặc khám dinh dưỡng. Bác sĩ sẽ xem cách bú, bữa ăn, nguyên nhân và hướng dẫn cách cho ăn, hoặc chỉ định sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt nếu bé thật sự cần. Không tự cho bé dùng thuốc, vi chất hay sản phẩm tăng cân. Xem thêm trẻ chậm tăng cân phải làm sao.

Thông tin về GrowPLUS+ Đỏ dành cho trẻ 0-12 tháng

Nutifood có dòng GrowPLUS+ Suy Dinh Dưỡng (Đỏ) 0-12 tháng, dạng sữa bột lon 780g, dành cho trẻ thuộc nhóm tuổi này có tình trạng suy dinh dưỡng, thấp còi. Theo thông tin từ nhà sản xuất, công thức sản phẩm chứa các nhóm dưỡng chất gồm:

• MCT và Lysin: Chất béo chuỗi trung bình MCT cùng axit amin Lysin, tham gia vào quá trình cung cấp năng lượng và dinh dưỡng cho cơ thể.

• FOS, Inulin và 2'-FL HMO: Các thành phần thuộc nhóm chất xơ và oligosaccharide, liên quan đến dinh dưỡng và hệ vi sinh đường ruột.

• DHA, Cholin và Taurin: Những dưỡng chất tham gia vào các quá trình phát triển và hoạt động của cơ thể, bao gồm hệ thần kinh.

• Canxi, Vitamin D3, Sắt và Kẽm: Các vi chất cần thiết cho quá trình tăng trưởng và phát triển bình thường của trẻ.

Tuy nhiên, việc bổ sung sản phẩm dinh dưỡng cần căn cứ vào tình trạng sức khỏe, nhu cầu dinh dưỡng và khả năng dung nạp của từng bé. Với trẻ 6-12 tháng chậm tăng cân, ba mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi sử dụng, đồng thời duy trì chế độ ăn dặm phù hợp. Sản phẩm có chứa sữa và có thể chứa đậu nành nên cần lưu ý nếu trẻ có tiền sử dị ứng.

Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ. Ba mẹ nên cho bé bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục cho bú đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn.

Lưu ý an toàn khi cho bé ăn dặm

Cho bé ăn dặm an toàn gồm: nấu sạch, biết cách thử món dễ dị ứng và phòng hóc. Thức ăn phải mềm, nhỏ vừa với khả năng nhai nuốt của bé. (3), (7)

Thực phẩm dễ gây dị ứng và cách tập

- Nhóm thường gặp: trứng, sữa bò, tôm, cua, cá, đậu phộng, đậu nành, lúa mì.

- Mỗi món mới cho bé ăn một ít, theo dõi 3-5 ngày rồi mới thử món khác. Không cần kiêng món dễ dị ứng khi bé đã sẵn sàng ăn dặm. Bé bị chàm nặng hoặc dị ứng trứng thì hỏi bác sĩ trước khi cho ăn đậu phộng. (3)

- Bé nổi mề đay, nôn nhiều, đau bụng, sưng môi sau khi ăn: ngừng món đó và hỏi bác sĩ. Bé khó thở, tím tái, lừ đừ: gọi cấp cứu 115 ngay.

Phòng hóc nghẹn, thực phẩm nên tránh dưới 1 tuổi

- Cho bé ngồi thẳng khi ăn, luôn có người lớn ngồi cạnh; không cho ăn khi bé đang khóc hay chạy chơi.

- Tránh hạt nguyên, bơ hạt đặc, nho hay cà chua bi nguyên quả, kẹo cứng, thạch viên, bỏng ngô, xúc xích cắt khoanh. Gỡ xương, bỏ vỏ cứng, cắt nhỏ vừa miệng bé. (7)

- Không cho bé dưới 12 tháng ăn mật ong hay đồ có mật ong, kể cả pha loãng, vì có thể gây ngộ độc. (4)

- Không thêm muối, đường, nước mắm, hạt nêm vào đồ ăn dặm.

- Nấu chín kỹ thịt, cá, trứng; rửa tay và dụng cụ sạch sẽ.

Thực đơn ăn dặm cho bé 6 tháng tăng cân tốt là bắt đầu ít, tăng dần, nấu đủ sánh, có thịt cá trứng giàu sắt, rau và một ít dầu ăn, rồi điều chỉnh dần đến 12 tháng. Ba mẹ vẫn cho bé bú mẹ, không ép ăn và cân bé đều đặn. Bé chậm tăng cân lâu thì ba mẹ cho bé đi khám để được tư vấn đúng.

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán và tư vấn của bác sĩ. Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ. Ba mẹ nên cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục cho bú đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn.

Nguồn tham khảo

1. WHO - Infant and young child feeding (Fact sheet)

2. Viện Dinh dưỡng TP.HCM - Xây dựng thực đơn cho trẻ em khỏe mạnh (BSCK1. Nguyễn Thị Ngọc Hương)

3. CDC - Introducing Solid Foods

4. CDC - Foods and Drinks to Avoid or Limit

5. Food Standards Australia New Zealand - Iodine in seaweed (kombu)

6. WHO - Complementary Feeding Guideline (2023)

7. CDC - Choking Hazards

8. Márquez-Díaz R. et al. (2026) - BLW vs spoon-feeding, systematic review